تاریخ روانشناسی (4): روانطالعبینی
این ایده که رفتار انسان متأثر از کیهان است یک ایدۀ کهن است و سابقهاش دستکم به هزارهی سوم پیش از میلاد میرسد. تصویرنگاشتها روی استوانههای سنگی در این دوران فعالیت خدایان در صور فلکی را نشان میدهند. در گذر سدهها، نظریههای تاثیر کیهانی فزونی یافتند و اغلب به نظامهای متافیزیکی، دینی و فلسفی پیوند خوردند. این طبقهبندیهای مختلف در پی توصیف، تبیین و حتی پیشبینی روند امور انسانی بودند. در دوران قرونوسطی پیشبینیها به فرد معطوف شدند.
در قرن هفتم پیش از میلاد در امپراتوری بابل نظامی ایجاد شد که حرکت خورشید در دوازده صورت فلکی در مدت یک سال را متجسم میکرد، این دوازده صورت فلکی تشکیلدهندهی زودیاک بودند. یک نمونهی آن زودیاک دندرا بود که در قرن اول پیش از میلاد در معبد بطلمیوسی هاتور در مصر یافت شده است. مصریان، یونانیان، رومیان، هندیها و دیگران طالعبینی بابلی را اقتباس و اصلاح کردند. هر نماد زودیاک را یک حیوان نمایندگی میکرد، این حیوان نشانهی طالعبینانهی یک صورت فلکی متشکل از سیارهها و ستارهها بود. عقیده بر آن بود که هر زمان که این طالع پدیدار شود آن صورت فلکی بر رخدادها و بخت مردمان زمانه اثر میگذارد. طالعبینی به مدت یک هزاره یک علم تخصصی تلقی میشد که به هواشناسی، سیاست، کیمیاگری و پزشکی ربط داشت. در این علم، وضع کلان افلاک به وضع خرد افراد پیوند داده میشد. کلام عامیانه «بالا که چنان باشد، پایین چنین است» از این عقاید برخاسته است. در پزشکی این بدانمعنا بود که چنانکه زمین تحت فرمانروایی افلاک است، سلامت برخی نواحی بدن انسانها نیز تحت تأثیر برخی جنبههای خاص زودیاک است.
در گذر زمان، طالعبینی نه فقط به راهی برای فهم سلامت و تقدیر بشر تبدیل شد، بلکه شیوهای شد برای توصیف ویژگیهای شخصیت انسان. یک اثر روشنگر در این حوزهی نوظهورِ «روان-طالعبینی» کتاب «تترابیبلوس» [«چهار کتاب»] اثر دانشور اسکندرانی کلودیوس بطلمیوس بود. این کتاب که در قرن دوم میلادی نوشته شده است وضع و حرکت خورشید، ماه و سیارات را به انگیزههای روانشناختی ربط میدهد. طالعی که در زمان تولد فرد نمایان شده است بر ویژگیهای او اثر میگذارد. بنابراین، برای مثال، وقتی طالع قوس در زمان تولد کسی نمایان میشد، او احتمالا علایق فلسفی و علمی پیدا میکرد و دوستدار سفر میشد. در قرن بیستم، کارل یونگ، روانشناس سوئیسی، زودیاک را در نظریهی کهنالگوهای خویش نمایانگر ناخودآگاهی جمعی توصیف کرد.
ترجمه از
Pickren, Wade. E, The Psychology Book: From Shamanism to Cutting-edge Neuroscience, 250 Milestones in the History of Psychology, Sterling New York, 2014.
کلمات کلیدی:
